Kritikler 3

“Kritikler 3” Yürekten Gelen Türkü

“Kritikler 3” Yazar Sinan Ayhan’ın Aralık 2025’te KDY Yayınları etiketiyle okurlarıyla buluşturduğu on dördüncü kitabıdır. Deneme türündeki Kritikler kitabının üçüncüsüyle birlikte daha da devamının geleceği gözüküyor. Yüz otuz iki kısa denemeden ve yüz yirmi sayfa hacminden müteşekkildir. Yazılar, üç bölüm de tasniflenmiş; “Üç Kısa Çöp, Akıl Savaşları ve Yürüyen Kitap: Türkü” şeklindedir.

Kitabın ana gövdesini ‘türkü’ bahsi oluşturmaktadır diyebiliriz. Türkü konu başlıklarının bir kısmı şu şekildedir. “Kehribarın Türküsü, Öğretmen Türküsü, Yeşil Yazmanın Türküsü, Güneşe Göç Türküsü, Sabah Türküsü, Serçelerin Türküsü, Sumocu ile Narsistin Türküsü, Yalnızlığın Acı Zakkum Türküsü, Türkü Bedeni” gibi. Türkü mevzusu kitapta uzun uzadıya çok çeşitli denemelerle etraflıca ele alınmaktadır. Hatta daha geniş anlamda; “Öyle ki sükûtun bile içeriği müzik. Yokluğu ören bir müzik” (s. 50) diyerek müziğe, musikiye uzanan geniş bir çerçeve çizilir. Kültürümüzde muhabbetin ve çayın yanında türküyü kim aramaz ki? “Türkü cana gelen aşktır, hayattır. Türkü mırıldandığımız hayattır” (s. 54) denerek türkü ile hayat arasında ne güzel tatlı bir bağ kurulmuş. “Türki ile gelen sesler içinde, bir yıkılmaz şehri kuran ırmaktır. Sesi aklıdır, müziği ruhu…” (s. 55) Başka birçok yerde de türkü hakkında çok farklı mülahazalarda ve tespitlerde bulunulur. “Türküdür zehri sağaltan propaganda. Yalanı yok eden, sana yüksek bir ahlak veren şey” (s. 56), “Türkü bir ahlak ve iman meselesidir. Yağızlık ondadır ve mertlik ondan gelir” şeklinde devam edilir. Sonuçta musiki, türkü yaşama sevincini diri tutan etmenlerdendir.

Kitapta altını çizdiğim, çerçevelik bazı bölümleri buraya taşımak istiyorum izninizle. “Yazmak, eşici ve kökleştirici düşünme yetisidir. Yazmak hem kendine hem başkasına sesleniştir”, “İslam, bu çağ insanına, mantık örgüleri itibariyle önündeki manzaraya bakıp alacağı son uyarı halidir” (s. 24). “Türkler, at ile ilgili yüz yirmiyi aşkın kelime türetmişler.”, “Felsefede sistemi olan filozof ciddiye alınır”, “Hayat aramakla başlıyor ama aradığın şeyi bulmakla bitmiyor”. “Onu anlamak için zamana yeni uyanmış olmak lazım.” (s. 98), “Bacası tüten ocak geleceğe kalmanın tılsımıdır” (s. 98), “Derler ki doğru her bir insana denk düşer, bir çoktur, gerçek tek bir görüde kendini gösterir”. “Ankara’nın değerlerini Edirne veya Kars üzerinden açıklayabileceğiniz anlamına gelir ki bu da güzel ve zengin çehreli bir keyfiyettir” (s. 108), “Baba, oğlu vatan görür” (s. 113) Ne kadar yerinde, derinlikli, manalı ve güzel tespitler değil mi? Denemelerde alıntılanan bazı sözlere de bakacak olursak; “Ey insanlar! Sizler bu dünyada kendilerine ölümün fırlatıldığı hedeflersiniz” (Hz. Ali), “Kaderi asılmak olan suda boğulmaz” (Jules Verne), “İstanbul’u elinde tutan, dünyayı elinde tutar” (Napolyon), “Birilerini güldüren bir adam, her şeyi başarmış demektir” (Jim Carrey)

Yazar, türkü ile beraber, “düşünce, som düşünce, akıl, girift akıl, felsefe, Doğu Batı ideolocyası, hak ile batıl savaşı, yazmak, zaman, ölüm, yapay zekâ, yeni ile eski kıyaslaması, üslupçu olmak” gibi konuları da yedeğinde tutarak değinilerde bulunur. Hatta öyle ki yazar, düşünceyi hep merkezinde tutar. Bu da insan olmanın, düşünen bir varlık olmanın en başat bir unsuru olduğuna delalettir. Öyle ya ehemmi mühimme müreccahtır. “Hayatın içinde düşünce, düşüncenin içinde hayat ve dolayısıyla düşünce bir kıymık, kıymıkta düşünce…” (s. 18) “Çakıntı (çakma eylemi), kav, som, lamel (yassı cam), rical (evliya), sekans (arka arkaya gelen dizi, sinema terimi), piktogram (sembolik resmetme). Mastar, teşne (istekli, susamış), puv kurmak, hanif (Allah’a inanmış), fağfur (değerli porselen), maudit (lanetli)” bunlar gibi az kullanımda olan farklı kelimelerle birlikte okura bir nevi sözlük karıştırma imkânı da verilmektedir.

Yazar, kimi türkü sözlerini alıntılayarak kitabında yer vermektedir. Yunus, Hz. Mevlana, Karacaoğlan, Köroğlu gibi değerlerden alıntılanmış güzel türkü sözleri bulunmaktadır. Bunlarla birlikte, “Hz. Ali, Hz. İbrahim, Hz. Süleyman, Necip Fazıl, Jules Verne, Napolyon, Sokrat, Jim Carrey, Leibniz, İbni Rüşd” gibi birçok isimle de karşılaşmaktayız. Bununla birlikte yazar, bazı denemelerini isimler üzerinden de seslenerek girizgâh yapar; “Barika, Gaius Cassius, Huizingo, Alfonso, Asri, Efraim, Yorgo” gibi isimleri sıralayabilirim.

Son tahlilde, üretken Yazar Sinan Ayhan’ın kaleminden daha anlaşılır, daha sarih, konusu belli olan, yüzü insana dönük güzel denemeler okudum. Türkü üzerinden geçmişe ve kültür inşasına değer kıymet veren bir gözle bakışı yansımaktadır. Mesela gurbette türkü, memleket gibi ne çok kıymetlidir değil mi? Ne varsa eskide kaldı diyenlerdendir bir taraftan... Ya da Fehmi Gemuhluoğlu’nun “İnsan gönülden ibarettir” sözündeki gibi bir duygudaşlık taşınmaktadır. Anadolu insanına zorluklar ve acılar daha çok türkü yaktırmıştır. Söz nakil kültürü anonim bireyler üzerinden taşınır daha çok. Değirmende doğan fare, gök gürültüsünden korkmayacağı bir tavır ve muhkemlik halidir bu. Gerek duygusuyla gerekse de lirik tavrıyla eleji bir türkü kıvamında okudum yazılanları. Hayatımızdaki musiki ve türkü, rutin dünyanın içindeki en mühim güzelliklerdendir. Bu neviden yazıların içeriğinde hüzünler olsa da türkülerimiz üzerinde baharlar taşıyan elbiseler hep olacaktır.

Sinan Ayhan

1974 yılında Kastamonu’da doğdu. Bilecik Anadolu Lisesi’nde okudu. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi İşletme Bölümü’nden mezun oldu. İstanbul Ticaret Üniversitesi Muhasebe ve Denetim Bölümü’nde yüksek lisans yaptı. Yüksek lisans eğitimi esnasında, Prof. Dr. Çiğdem SOLAŞ ile “Çin Muhasebesi ve Muhasebede Kültür Etkisi” ve “Ahilikte Hesap Tasnifi” üzerine çalıştı. “Çin Muhasebesi” üzerine olan çalışma Dünya Muhasebe Konferansı’nda tebliğ edildi. Ve Türkiye’de Muhasebe ve Finans dergisinde, yurt dışında Des Computis adlı muhasebe tarihi dergisinde yayınlandı.

Yayınlanmış Eserleri:

Afrika: Kurutulmuş İnsan Gölgeleri (Şiir, Mart 2021), Alt-Üst (Hikâye, Mayıs 2021), Bir (Roman, Ekim 2021), Su Uykusu (Şiir, Aralık 2021), Kritikler (Deneme, Nisan 2022), Tekrarın Tiryakisi Zaman (İlkay Coşkun ile birlikte, Şiir, Haziran 2022), Bozgun (Roman, Kasım 2022), İç Rölyefler (Şiir. Nisan 2023), Kritikler 2 (Deneme, Temmuz 2023), Anadolu: Bu Harlı Irmağın Önü (Şiir, Eylül 2023), Nihilist (Hikâye, Eylül 2024), Cansız (Roman, Aralık 2024), Gavroche’a Yeni İletiler: Flamalı Yalnızlık (Şiir, Ağustos 2025), Kritikler 3 (Deneme, Aralık 2025)

İlkay Coşkun

Kültür Ajanda Dergisi

Sayı 148. Ocak 2026

Kültürel Atlas

Kültürel Atlas

‎İnsanlığın geçmişinden, Hz Âdemden ve köken mitlerinden bu tarafa kültürel olgular şekillenerek hayat bulmaktadır. İnsanlığın ortak payda kesişimin de olan kültürel değerler de yok değil elbette. İnsanlığın tekâmülünde ön saflarda olan bu değerler, toplumdan topluma, dinden dine farklılaşmalar gösterse de özünde benzeşen çok yönleri de bulunmaktadır. Kültürel yapının üst çadırı olarak adalet, büyük bir terazi görevi görmekte ve merhamette bu terazinin dengesini oluşturmaktadır. Bu kültürel saiklerle birlikte etik, ontolojik ve epistemolojik faktörlerle yaşamın içerisinde hayatiyetini sürdüre gelmektedir.

‎Bizi ilgilendiren daha çok kendi medeniyetimizde, kendi coğrafyamızda vuku bulanlardır elbette. Öyle ki kültürümüz, geleneklerimiz ve daha çokta kadim değerlerimiz bu günü kurmamız ve yarına taşımamız açısından olmazsa olmaz bir gerekliliktir. Kültürün içeriğinde maneviyat, uhreviyat gibi birçok olguyu da buna dâhil etmemiz mümkün. Anadolu kültüründe olan ümmi biliş, aktarma yeteneği ve irticalen söyleme gibi onlarca değere ev sahipliği yaptığını bilmekteyiz. Daha özelde bir zamanların masal, hikâye anlatıcıları, musannifleri gibi birçok örneklerle bu konuyu daha da genişletmemiz mümkün. Bu örneklemeyi birçok alan için yapmamız mümkün elbette. Bunun karşısında maalesef ki en istenmeyen şey olan savaş ve kıtlık, insanın terbiyesinde farklı da olsa bir görev üstlenmektedir. Savaş ve kıtlık hiç istenilmeyecek bir durum ama bunların da hayatın bir parçası olduğunu göz ardı etmememiz gerekiyor.

‎Günümüzün revaçta olan popüler kültür refleksleri her geçen gün daha çok kutsanıyor ama cılızda olsa karşı duruşlar yok değil elbette. Bunun gibi bütün seküler anlayışlar insanlığı zorun zorunu yaşatmaktadır. Geleneği yıkmış yerine de herhangi bir şey ikame ettirememiş insan kalabalıklarıyla yüz yüzeyiz maalesef. Bu, insanın dünya ile bağlarını koparmak değil elbette tam tersine ayakları yere basan ve bir noktada mesafeli bir duruşu temsil etmektedir. Yoksa dünyadan tamamen kopup tecrit olmak başka türden sıkıntılara yol açacaktır. Bu günün insanı yalnızlık ve bireysellik tozunu öyle fazla yuttu ki sonuçta kültürler alt üst olup yozlaşmaktadır. Bu dejenerasyonda ailecek, millet olarak huzurlu olalım da evimiz tezek kalağı olsun dediğimiz zamanlardayız ne yazık ki. Daha çokta bir dirhem bal yiyebilmek için bir çuval keçiboynuzu yeme durumlarını da yaşamaktayız.

‎Mamafih kültür, insana mazi, tarih gibi çok şeyi hatırlatıp yaşamayı öğretmektedir. İyi olan kültürümüzü yaşatıp eşyaya bağlılığın daha az olduğu ve insanın insana yettiği daha iyi zamanlara dönmemiz gerekiyor. Kültür gibi olgunlaşmış değerleri geri planda tutmak insanlara farklı farklı açmazlara taşıyacaktır. Kültürün ve değerlerin korunmasında eğitim, etik değerler, vicdan, hak hukuk gibi olgular kıymetini hiç düşürmeyecektir Öyle ya akrabalık gidip gelmekle, beylik sofra kurmakla ve kültür yaşatmakla hayatta kalabilecektir.

‎İlkay Coşkun

Kültür Ajanda Dergisi

Sayı 148, Mart 2026

‎

Havamız Olsun - Kitapyurdu

Kitapyurdu tarafından, 2025 yılının en iyi kitapları seçildi.

"Havamız Olsun" kitabım anı-deneme kategorisinde beşinci sırada yer aldı.

İyi okumalar dilerim. İlkay Coşkun - 26.02.2026

https://www.kitapyurdu.com/kitap/havamiz-olsun/713707.html

https://www.kitapyurdu.com/index.php?route=contest/contest/category_winners&category_id=21&year=2025

"Havamız Olsun" Hakkında - Yaşar Akgül

"Havamız Olsun" Hakkında - Yaşar Akgül

Çocukken babamın pilli radyosundan haberlerin akabinde verilen hava durumunu

da dinlerdik doğal olarak..en çok da gümrüğe takılmayan şu meşhur "Balkanlar 'dan gelen soğuk hava" ya takılırdım hep..bu soğuk havalar niye hep Balkanlar 'dan geliyordu.. bizimle alıp veremediği neydi bu Balkanlar'ın..!!!

Meteoroloji Müdürlüğü bizim mahalledeydi

ve okuduğum ilk okulun hemen karşısındaydı..

Öğretmenimiz bir gün sınıf olarak bizi bu Müdürlüğü gezmeye görmeye götürdü..

daha önce az çok bahçesine dışarıdan bakıp merakla izlediğimiz Müdürlüğe girdiğimizde neler gördük neler.. yağmur ölçüm ünitesi, rüzgar gülü, EKG çeker gibi çizelgeler, cihazlar, ne olduğunu anlamadığımız bir takım aletler..

çocuk gözüyle sanki bir uzay üssüne gelmiş gibi hepsine hayranlıkla bakıyorduk..

Hani biriyle baş başa konuşurken biri gelir de sorar ya: ne konuşuyordunuz diye..

hiiiç havadan, sudan dersiniz.. demek ki çok önemli şeylerden bahsetmişsiniz..

Bütün bunları sevgili dostum, İlkay Coşkun'un

Havamız Olsun kitabını alınca hatırladım..

Bir meteoroloji uzmanı, bir mühendis olarak böylesine özgün bir kitabı yazmakla çok iyi bir iş yapmış doğrusu.. belki de alanında bir ilk..

Bir şair ve yazar olarak İlkay Coşkun

havaya, suya, toprağa, dağlara, rüzgarlara, yağmura, kara, gökyüzüne, mevsimlere, iklimlere bambaşka bir gözle bakıyor..

Ben hiç böyle bakmamıştım dünyaya diyeceksiniz belki de..

Çok teşekkürler kıymetli kardeşim..

hava atmayı ziyadesiyle hakketmişsiniz..

Kitabınızın hayırlı, uğurlu, bereketli olması temennisiyle.. selamlarımı, dualarımı ve muhabbetlerimi gönderiyorum gönülden..

Yaşar Akgül

21.02.2026

Kitapyurdu Final Oylaması

Kitapyurdu Okur Ödülleri Final Oylaması

Kitapyurdu'nda, "Havamız Olsun" isimli deneme kitabım, okur ödülleri oylamasında finale kaldı. Finale kalan kitaplar tekrar oylanacak. Son bir kez daha oylamaya katılmak isteyenler buyursunlar. 26 Şubat 2026 tarihine kadar final oylaması devam edecek. Selamlar.

‎https://www.kitapyurdu.com/kitap/havamiz-olsun-/713707.html

Eğer İçinizden Biri

Eğer İçinizden Biri

“Eğer İçinizden Biri” Şair Şadi Oğuzhan’nın 2024 yılında Çıra Yayınları etiketiyle ikinci baskısını okurlarıyla buluşturduğu, üçüncü şiir kitabıdır. Yirmi iki şiirin yer aldı eser, altmış dört sayfa hacmindedir. Kitaba ismini veren “Eğer İçinizden Biri” ayrıca kitabın ilk şiiridir. Yazarın, öykü ve eleştiri türlerinde başka kitapları da bulunmaktadır. Benim de zaman zaman şiir okuma isteyim nükseder. Hele ruhuma, beynime, ahvalime uygun bir şiir kitabı buldum mu değmeyin keyfime. Bu eseri de işte böyle güzel bir zamanda edindim.

“Bu şiiri ben yazmadım/ savaşlar, depremler yazdı/ bu şiiri ben yazmadım/ hastalar, veremler yazdı/ Ferhatlar, Keremler yazdı” girizgâhı öncelikli olarak hoş bir şekilde karşılıyor okuru. Şiire önsöz niteliğinde, uzun uzun şerh edilebilecek güzel ifadeler bunlar. Şiirlerin yazılış serüvenine, şiirlerin mana temellerine vurgunun yapıldığı içten ve yalın bir anlatımla özetlenmiş şiirler adeta.

Kitabın ilk şiiri, “Eğer İçinizden Biri” şairin buldum dediği veya kaybettiği kimi kelimelerin, şiir mısralarının kritiğini içermektedir. Bu ilginçlikteki şiirde bir nevi şairin, şiirleriyle olanın üzerine eklemeler yapması veya bu inşa halinde esinlenmeye ve duygudaşlığa ses ve sözlerden bahisler sunmasıdır. “O, herkesin kim bilir geçtiği bir sokakta/ yürürken, şöyle birkaç kelime buldum/ ezilmesinler diye eğilip alıyorum/ belleğimde bir yere, bir kâğıt parçasına/ artık onların benim olduğunu sanarak” devamında düşürdüğü kelimelerden de bahisler şu şekildedir. “Yine dalgın ve telaşlı gidiyorken bir yere/ ya da eve dönerken, yani herhangi bir gün/ ben de bir şeyler düşürmüş olabilirim yolda/ böylece helalleşmiş oluyoruz değil mi/ eğer içinizden biri üstüne basmadıysa.” (s. 10) Bu şiirden anlaşılacağı üzere, “şiir, geçmişe atıflarla ilerler” düsturunca bir felsefe içermektedir. Böylelikle şiir anlamında her birikim, retrospektif bilgimizi büyütmektedir. Bir taraftan, bu şiirler vasıtasıyla şairin şiir anlayışının da ipuçlarını görmekteyiz.

Şiirlerde daha çok birinci tekil şahıs yani şairin sesi duyulmaktadır. “Aklımda, çırılçıplak kırbaçlanan bir mahkûm” (s. 36), “Bir düzensiz göçmen varsa, o benim” (s. 37) gibi. Bu bağlamda şairin şiirlerdeki sesinin daha çok duyulduğunu ve şiirlerin öznel bir gerçekliğe karşılık geldiğini de söylesek yanlış olmayacaktır. Şair, içindeki sesi daha çok yatıştırmış gözüküyor. Şairin şiir sesi dingindir. Şiirlerde ses ve ritim uyum içerisindedir. Başka bir ifade ile şair, gönül mahbesinde tuttuğu sesleri nazenin bir şekilde nakışlamaktadır. Kimi şiirlerde ses kırılmalarıyla ve mısra bölmeleriyle yeni bir ses oluşturuluyor. “Sessizce örgütlenen ırmaklar, bütün” (s.15), “soluklanıp soluklanıp başlamak beyaz” (s.17), “çocuklar okuldan dönüyordu tam/ arabalar, iş yerleri ve bütün” (s. 22) gibi.

Şair, kimi şiirlerinde mahzun bir ülkeyi veya hüzünlü bir portreyi çiziyor gibi. Mesela “vazgeçmek mümkün mü” şiirinin bir bölümünde şöyle seslenmektedir; “bir yolculuk bıraktım, anımsadıkça süren/ henüz tanışmadığım ülkenin sınırına/ kaç kere dolaştım oysa kim bilir/ önümde kocaman rüzgâr kuşları/ bir kapıdan, bir rüyadan geçerek” (s. 25)

Şiirlerde rüzgâr, meridyen gibi kimi kelimelerle bolca karşılaşmaktayız. Kimi ilginç kelimeler de şu şekildedir; duyulmayalıberi, çatlayavarsın gibi. Bunlarla beraber, Gambiyalı Modou, eskatologya, epizot, Felatun Bey, Rimbaud, Dekart, Kuvâ-yı Milliye, Endülüs, İstanbul gibi kimi kelime ve isimlerle de karşılaşmaktayız.

Öz olarak, şairin şiirlerinin çağrışımı yüksek, dizgisi kendine has bir üsluptadır. Şiirlerde az imge ve yalın anlatımla rafine edilmiş mısralar okumaktayız. Ama yalın anlatımla derinlikli önermelerde bulunulmaktadır. Şair, şiir mürekkebine, imge ve alegorilerle çok fazla su karıştırmadığını söyleyebilirim. Dekadandık içermeyen nazenin bir tavırdır bu. Şiirler, derinlikli ve kapalı bir anlatım üzerinde yol almış görünse de şiirlerin manası tamamen şairin karnında da değildir elbette. Konulu kimi şiirlerde sarihliği de görmekteyiz. Biz okurlar için bu güzel şiirlerden polen ve tat alabilmek için düşünmek, algılamak ve özümsemek gerekmektedir. İyi okumalar dilerim.

İlkay Coşkun

Kültür Ajanda Dergisi

Sayı 147, Şubat 2026

https://kulturajanda.com.tr/?magazine=kxECrHcCpSS1K55yrZ7y

Evimin Penceresinden

 Evimin Penceresinden

“Evimin Penceresinden” Şair Atilla Akıncı’nın ilk şiir kitabıdır. Devir Yayınevi etiketiyle, 2025 yılının son ayında matbuat âlemine dâhil edilmiş. Toplam yedi bölümde tasniflenmiş, seksen iki şiirden müteşekkildir. Kitap, yüz kırk altı sayfa hacmindedir. Şiir bölümleri şu şekildedir; “Ruhumun Aynasında, Yaşadığım Yer, Tabiatla Beraber, Geçmişten Gelenler, İnsanlığa Haykırış, Çölde ve Kedilerim” şeklindedir. Kitapta yer alan şiirlerin bazılarının kimi dergi ve fanzinlerde yayınlandığını görmekteyiz. Aynı zamanda “Evimin Penceresinden” kitap ismi, şairin kitapta yer alan bir şiiri olarak da karşımıza çıkmaktadır.

Kitabın, bölüm başlıklarıyla tasniflenmiş olmasıyla, şiir içeriklerinin bu minvalde kimlik kazanmış olduğunu söylememiz yerinde olacaktır. Şiirlerin ana tema ehramının tepesinde tabiat sevgisi yer almaktadır. Bu durum kitabın geneline sirayet etmiş gözüküyor. Ayrıntı olarak; “bahar, gül, yağmur, bülbül, sahil, deniz, vapur, dalga, ağaç, çöl” gibi anlatımları bunlara dâhil edebiliriz. Başka bir cihetten şiirlerin tamamı serbest nazım türünde ele alınmış konulu şiirlerdir. Şiirlerde temel malzeme, tabiat, çevre ve aile duyarlılığı taşıyan niteliktedir. “İnsanlığa Haykırış” toplumsal içerikli şiirlerini ayrı tutar isek diğer şiirler daha genel ifade ile pastoral bir tarzdadır. Ormanıyla, bitkisiyle, hayvanıyla tabiata bir rikkat ziyafetidir. Bunların hepsi bütünü tamamlayan destekleyiciler hükmündedir. Ahmet Hamdi Tanpınar'ın, “Saatleri Ayarlama Enstitüsü” eserinde dediği gibi “saatin kendisi mekân, yürüyüşü zaman ve ayarı insandır” Şeklindeki gibi bir bütünleyendir.

Şairin, şiire ve edebiyata bakışının şifrelerini, sunuş ve arka kapak yazısında görmekteyiz. Mesela şair, edebi ürünlerdeki kelimeleri şu şekilde tasvir etmektedir; “Havada asılı duran kelimeler, bir mıknatısın kendine doğru çektiği demir parçaları gibi hemen toplanıyor” (s. 15) diyerek olayı daha somut bir kavram üzerinden anlatmaktadır. Bu yazılanlar da yer alan, Yahya Kemal Beyatlı’dan alıntılanan güzel bir söz de şu şekildedir; “Şiir, düşünceyi duygu haline getirinceye kadar yoğurmaktır”

Şairin şiir dilini anlayabilmemiz adına bir kaç şiir mısraını buraya taşımak istiyorum izninizle. “...Gözlerin suretini/ Kalbim, siretini arar mesafelerde/ zaman gergefe işler/ mesafelerin nağmelerini/ tam da kalbimin süveyda noktasına diker/ terzi misali...” (s. 39), “Bir genç nida bıraktı yarınlara” (s. 52), “Bir Mevlevi gibi şehrin üstünde/ Hâlâ gözlerimin içine karlar giriyor/ Gözlerimin içinden karlar çıkıyor/ Karların da üstüne karlar var/ Kar taneleri birbirine yapışıyor/ Kar yağıyor şehre.” (s. 77), “Hafızam, yine oyun oynamıştı bana sahafta/ Ruhumu bıraktım, kimsesiz çınar yolunda” (s. 80) Gibi. Bunlarla birlikte “hoşhân, suzân, pruva, pupa, banliyö, hamili, mihnet” gibi kimi farklı kelimelerle de şiir içeriklerinde karşılaşmaktayız.

Şiirleri keyifle okuyabilme adına, eleştirel gözümü daha çok kısık tutmaya çalışırım genellikle. Ama yine de bir kaç hususa burada değinmek istiyorum. İlk şiir kitaplarının genelinde ola gelen fazla öznellik ve sadece birinci tekil şahıs (ben) üzerinden anlatımı biraz da olsa aşmak gerekiyor. Bu durum her ne kadar samimiyet göstergesi olsa da daha çok şairin kendisini anlatıyor hissini uyandırıyor. Daha çok ‘ben’ üzerinden bir tasvir ve mülahazalar bütününü imliyor. Geniş zaman üzerinden anlatımlar daha genele hitap edeceğinden, bu tercih daha uygun olacaktır. Bir de anlatımlarda nesre kaymalar olmaktadır. Belki de biraz daha imge kullanımına imkân vererek, nesre çok sık yönelme engelinin önüne geçilebilecektir. Böylelikle şiiri şiir yapan unsurların daha çok bir araya gelmesiyle şiirin tadı kıvama gelecektir.

Şairin hayatının bir bölümü gurbette (Almanya) geçmesi hasebiyle belki de şairin şiirleri daha öznel, daha kendine göçmen duruyor olmalı. Sonuçta kimi yaşananlar, insanın kolay kolay yutkunamayacağı, insanın boğazında taşıdığı yumrular taşıyacağı zamanlardandır. Gurbetle beraber az da olsa hüzün halini taşıyor olmalı. Ama daha ziyadesiyle renkli gönenç sahipliği daha çok kendisine yer buluyor. Böylelikle daha çok kötüye karşı bir muarız duruşta taşınmaktadır. Bunlarla birlikte şiirlerde yalınsılık (tevazu) hâli kendisine fazlasıyla yer buluyor. Ek olarak, şiirlerde mekânlar olarak daha çok şairin vakitlendiği yer olan İstanbul Beykoz geçmektedir. Bununla birlikte, Yeniköy, Kabataş, Karaköy, Florya, Sirkeci Garı, Boğaz, Emirgan, İstiklal Caddesi gibi birçok yeri de bunlara dâhil edebiliriz.

Öz olarak şair, şiirlerinde birçok yaşanmışlığı ve anıyı ayaklandırmaktadır. Aynı zamanda şairin ifadesine göre, hafıza denen gizemli kutu üzerinden rayihalar yayılmaktadır. Şair, aşı boyalı balkon zamanlarından bahisler aksettirerek bu durumu desteklemektedir. Böylelikle şiirler duygu olarak, yüreğe ve insana dokunan duyarlılıktadır. Şiirler mütevazı, malumatfuruşluk içermeyen sade ve samimi bir üsluptadır. Sonuçta her şair, her insan kendi kalbinin ekmeğini yiyecek ve kendi içine doğru yolculuğunu tamamlayacaktır. Her şair gibi Atilla Bey’de az çok eskiye kaside çizmektedir böylelikle. Bu minvalde konulu ve gayeli bir anlatım rotası üzerinden yol alınmaktadır diyebiliriz. İyi okumalar dilerim.

İlkay Coşkun

Papatya Dergisi

Sayı 20, Aralık Ocak 2026

Tevazu ve Kanaat Güzelliği

Tevazu ve Kanaat Güzelliği

Çağımızın en önde hastalıklardan birisi, tatminsizlik ve ruhun son hali huzursuzluk olarak gözüküyor. Toplumumuzda sessiz, icazetli ve teslimiyetin güvenirliği ile tevazu ve kanaat üzre gürbüzleşmiş olan geniş bir kitle var elbette. Ama kanaat ve şükür olgularını besleyenler karşısında, bunlara muarız duruşlarda yok değil.

Mesela, kıt imkânlara ulaşma noktasında, sadece alt gelir gurubunun sabretmesini ve yetinmesini yanlış bulanlar elbette olmakta. Hep fakirlerin halinden anlama anlayışı beslenirken, zenginin ahvaline pek dikkat çekilmediğinden şikâyet edilir. Sonuçta kanaat ve tevazu imkân sahibi olanlarda olması gereken hasletlerdendir. Her iki bakış açısı da olumlu ve olumsuz cihetleriyle uzam kazandığı alan içerisinde farklı farklı etkiler bırakmaktadır. Bu yoksunluklar ile cebelleşen bir insanın karşısında tevazuunun ve kanaatin makam sahiplerine ve zenginlere ne çok yakıştığı su götürmez bir gerçektir. Öyle ya tevazu ve kanaat, şükrün bire bir mücessem göstergesidir nihayetinde.

Dinimizde, kadim değerlerimizde, örf ve ananelerimizde yer alan hakkın, adaletin yerini yadsıyamayız. Zekât ve sadaka vermek, kul hakkına riayet, devlet malını korumak, komşu açken uyuyamamak gibi çoklarını sıralamamız mümkün. Bu bağlamda kanaat, adalet, hak, hukuk gibi değerlerin daha çok örselenmesinin sebebinin kendimizde olduğunu bilmemiz gerekiyor. Yani demem o ki arıza biz insanlarda. Yanlış olan, dini ve kadim değerlerimizi tam olarak işletmediğimiz, safsakladığımız noktasında olsa gerek. Günümüzde genel olarak hayat kalitesi yükseldi ve imkânlar artmakta elbette. Buna mukabil birçok değerimiz maalesef ki dejenere olup örselenmekte. Adeta bu değerlerimizle bedeller ödemekteyiz. Bu değerlere yönelik, geçmişe ilişkin burkucu bir özlem halini taşıyor olmamız da boşuna değil elbette.

Kanaat, tevazu ve şükür, birçok hasletimiz gibi asalet taşıyan melekelerimizdendir. Bütün bunları uygulamak için sevgilenmeyi yaymakla işe başlayabiliriz. Öyle ya iyilik ve sevme, hayatın en önemli mütemmim cüzüdür. Dünyamızda kaynakların sonsuz olmadığı gerçeği üzerinden, bütün insanların kanaat sahibi olma gerektiği salık verilmelidir. Her türden bakış kanaat ve şükür olgularına kendi vicdani ölçülerince yaşama hakkı sunacaklardır. Değerlerimiz üzerinde hoyratça tepinmeyi bırakmalı ve zihin yetilerimizi dumura uğratmamalıyız. Bilmeliyiz ki kanaat ve şükürden uzaklaşan gönüller sefilleşecektir. İşte bütün bunları edepli ve rikkatli hal içerisinde özümsemek, hayatı daha da güzelleştirecektir. Bütün bu olguları sevgi içerisinde yaşatıp -çok mal mülk ve imkândan ziyade- bize yeterli olanı ve geleni hayırlamamızla mümkün olacaktır.

İlkay Coşkun

Kültür Ajanda Dergisi

Şubat 2026, sayı 147

https://kulturajanda.com.tr/

Gökyüzüne Dokunan Sözler

Gökyüzüne Dokunan Sözler

Muhammed Işık

İlkay Coşkun, mesleğinin inceliklerine hâkim, yıllarını bu alana adamış bir isim olarak, yeni kitabı Havamız Olsun ile okurlarının karşısına çıkıyor. Havadan para kazanan biri olarak yalnızca işin teknik yönlerini değil, aynı zamanda mesleğin ruhunu da anlatmayı amaçlayan Coşkun, bilgiyi paylaşmayı bir sorumluluk olarak görüyor. Kitabında, adeta bir ustanın çırağına seslendiği bir dil ve anlatımla, okuyucusuna mesleki bir rehber sunarken aynı zamanda düşündürücü ve ilham verici bir perspektif kazandırıyor.

Havamız Olsun, yedi ana başlıktan oluşuyor. Her bir başlık altında, Coşkun yalnızca mesleki tecrübelerini değil, aynı zamanda edebi yetkinliği ve anlatı ustalığıyla, konuları derinlemesine ele alıyor. Sade ama güçlü bir üslupla kaleme alınan bu kitap, hem meslek erbaplarına hem de konuya ilgi duyan herkese hitap ediyor.

Kitabın ön sözünü Sinan Ayhan kaleme almış. Ayhan, kitaba giriş yaparken, şu çarpıcı ifadelerle okura sesleniyor: 

"Ey bir işaret bekleyen okuyucu! Elinde bir kitap var ve bu kitap her şeyden önce vasatı yerinden ediyor. Ona yaşam imkânı tanımıyor.

Bu sözler, Havamız Olsun’un yalnızca bir meslek kitabı değil, aynı zamanda bir meydan okuma, bir bakış açısı değişimi sunduğunun da habercisi niteliğinde. İlkay Coşkun, bilgiyi yalnızca aktarmakla kalmıyor; okuyucusunu düşünmeye, sorgulamaya ve yeni yollar keşfetmeye davet ediyor.

Kitabın ilk bölümünde Coşkun, "Kulağımıza Fısıldanan" başlığını seçerek, doğanın ve zamanın insan ruhuna işlediği derinlikli mesajlara vurgu yapıyor. Bu bölümde, altını çizdiğim bir cümle dikkat çekiyor: 

"Doğumdaki vücut sıcaklığını, ölümdeki beden soğukluğuyla dengeliyor olmalıyız."

Bu güçlü ifade, hayatın başlangıcı ve sonu arasındaki kaçınılmaz dengeyi anlatırken, varoluşun kırılgan ama bir o kadar da tamamlanmış döngüsünü düşündürüyor. Coşkun, bu bölümde hava olayları ve tahminleri üzerine yoğunlaşırken, konuyu sadece meteorolojik bir anlatımla ele almıyor. Onun kalemi, bilimsel verileri bir kenara bırakıp edebiyatın derin kuyularından su çekmeyi tercih ediyor. Doğanın sesini, insan ruhunun yankısıyla harmanlıyor.

İkinci bölüm, "Her Mevsim Başrol" başlığını taşıyor ve yazarın mevsimlere dair duyduğu derin hayranlığın izlerini barındırıyor. Cemrelerin düşüşünden baharın uyanışına, mevsim geçişlerinin insanda bıraktığı izlerden hiç bitmeyen bir yaz hayaline kadar geniş bir çerçevede doğanın döngüsünü anlatıyor. Gür yağmurun bereketi, sisin bilinmezliği, deli rüzgârın coşkusu, ozon tabakasının kırılganlığı, kış mevsiminin yalnızlığı... Coşkun, doğanın tüm sahnelerini tek tek betimliyor ve mevsimleri sadece birer hava durumu olgusu olarak değil, ruh hallerimizin, yaşanmışlıklarımızın, hatıralarımızın birer aynası olarak sunuyor. Bu yüzden, kitapta belki de en fazla yer kaplayan bölüm burası oluyor. Yazar, bu bölümü diğerlerinden daha uzun tutarak, içinde biriktirdiği tüm duyguları kelimelere döküyor, adeta bir söz seli halinde okuyucusuna ulaştırıyor.

Bu bölümde öne çıkan bazı cümleler, yazarın doğaya bakışını lirik bir derinlikle gözler önüne seriyor: 

"Tabiat ile insanoğlu, dünya ile canlılar ne kadar da benzeşiyor. Birine bakıyorsun, diğerini görüyorsun."

"İnsanın dünyadaki kiracı olma hali ortadayken, pek de iyi bir kiracı olmadığımızı kolaylıkla söyleyebilirim."

"Bir dut ağacı gibi silkelendikçe yeniden meyveye duran gibidir yaz. Bereketlidir. Cömerttir."

"Sıladan, vatandan püfür püfür koku getiren rüzgâr yeri gelir; insanı, hayvanatı ve tabiatı ağlatır."

Coşkun, hava olaylarını ve mevsim döngülerini anlatırken kuru bir teknik bilgi vermekten özellikle kaçınıyor. Bunun yerine, kelimelerinin içine şiirleri, türküleri, atasözlerini, deyimleri, kitap alıntılarını ve hatta kutsal metinlerden referansları serpiştiriyor. Çünkü doğa olayları, insanlık tarihinde hiçbir zaman sadece birer olgu olarak kalmamış; onlar, sözlü kültürün içinde nesilden nesile aktarılan hikâyelerle, efsanelerle, dualarla anlam kazanmıştır. Coşkun, tam da bu noktada insan ile tabiat arasındaki bu kadim bağı hissettiriyor ve okuyucusuna, doğaya sadece bir gözlemci olarak değil, onun ayrılmaz bir parçası olarak bakmayı öğütlüyor.

Kitabın üçüncü bölümü "Dört Elementin Şahı" başlığını taşıyor. Bu bölümde İlkay Coşkun, Aristoteles’in dört temel unsur—toprak, su, hava ve ateş—hakkındaki tespitlerini ele alıyor. Her bir element için ayrı bir başlık ayırarak, bu unsurların doğadaki yerini, tarihi süreçte nasıl algılandığını ve düşünce dünyasında nasıl bir etki oluşturduğunu inceliyor. Antik Yunan’dan günümüze kadar dört element anlayışının nasıl yorumlandığını ve farklı disiplinlerde nasıl yankı bulduğunu açıklıyor. Aynı zamanda, bu unsurların mitolojide, felsefede ve modern bilimdeki yeri hakkında çarpıcı analizler sunuyor.

Kitabın dördüncü bölümü ise "Okunacak Kitap" başlığıyla okura rehberlik ediyor. Bu bölümde Coşkun, okurlarına yalnızca bir kitap tanıtmakla kalmıyor, aynı zamanda farklı edebi ve felsefi metinler arasında bir köprü kuruyor. Bölümün girişinde, Vedat Güneş’in "Cemre Düştü Yaz Göründü" adlı eserini ele alıyor. Kitabın içeriğinin farklı yönlerini kendine has anlatımıyla yorumlayan Coşkun, Meteoroloji üzerine önemli bilgiler sunuyor.

Bölümün ilerleyen sayfalarında, Coşkun edebiyatın derin sularına açılıyor ve Sezai Karakoç’un şiir dünyasına dalış yapıyor. Karakoç’un şiirlerinde öne çıkan imgeler, metafizik düşünce yapısı ve Türk edebiyatına katkıları üzerine çözümlemeler sunuyor. Coşkun, şiirin sadece kelimelerden ibaret olmadığını, aynı zamanda bir ruh ve düşünce inşası sunduğunu savunuyor.

Yerli edebiyat kadar dünya edebiyatına da ilgi duyan Coşkun, Ronald D. Gerste’nin "Hava Nasıl Tarih Yazar" kitabına da değiniyor. Bu eser aracılığıyla, iklimin ve doğa olaylarının tarihi olaylar üzerindeki etkisini gözler önüne seriyor. Napolyon’un Rusya seferinden, Vikinglerin keşiflerine kadar pek çok tarihî olayın, hava koşullarıyla nasıl şekillendiğini anlatıyor.

Son olarak, Coşkun İmam Gazali’nin "El Hikmet Fi Mahlukatillah" adlı eserini ele alıyor. Bu klasik metin, evrendeki düzen ve yaratılışın hikmetini konu edinirken, Coşkun da Gazali’nin felsefi ve tasavvufi bakış açısını modern bir perspektiften değerlendiriyor.

Bu bölüm, okurları farklı türlerde eserlerle buluştururken, edebi ve entelektüel bir keşif yolculuğuna çıkarmayı amaçlıyor. Coşkun, okumanın yalnızca bilgi edinmek değil, aynı zamanda düşünce dünyasını zenginleştiren bir deneyim olduğunu vurguluyor.

Kitabın beşinci bölümü "Hava ve Heva" başlığını taşıyor. İlkay Coşkun, bu bölümde yalnızca fiziki hava unsurunu ele almakla kalmıyor, aynı zamanda insan ruhunu, duygularını ve yaşamın soyut boyutlarını da irdeliyor. Manevi alanı, maddi alan gibi boş bırakmayan Coşkun, okuyucusunu hava kavramının farklı anlam katmanlarına doğru bir yolculuğa çıkarıyor.

Bu bölümde "Hava Atma", "Bulut Olma", "Dededen Toruna Güzel Hava", "Gökkuşağı", "Havayı İzleyen Adam", "Hava Unsuru" ve "Yerli Hava" gibi ilginç yazılar yer alıyor. Coşkun, günlük hayatta sıkça kullandığımız deyimlerin, atasözlerinin ve halk arasında yerleşmiş ifadelerin kökenlerine iniyor. Örneğin, "hava atma" deyimini, bireyin toplum içindeki gösteriş merakına ve iç dünyasındaki eksiklikleri dışarıya farklı yansıtma çabasına bağlarken, "bulut olma" kavramıyla insanın bazen görünmez olma, bazen de taşınan duygu yükleriyle yağmur olup boşalma hallerini yorumluyor.

Bu yazılar aracılığıyla Coşkun, sadece kelimelerin yüzeyinde kalmıyor, onların altındaki derin anlamları da gün yüzüne çıkarıyor. Üstelik bu analizleri yalnızca soyut bir düşünce dünyasında bırakmıyor; kendi hayatına dalış yaparak, emekli çalışma arkadaşlarıyla yaşadığı anıları da paylaşıyor. Geçmişten günümüze uzanan anekdotlar, kitabın samimi ve içten anlatımını güçlendirirken, okurun da kendi yaşamından izler bulmasını sağlıyor.

Kitabın son bölümlerine yaklaştığımızda, iki güçlü başlıkla karşılaşıyoruz: "Gül Pazarında Nefes Satmak" ve "Bir Nefes Sıhhat". Bu bölümler, kitabın genel havasını tamamlayan, Coşkun’un düşünce dünyasına dair önemli ipuçları veren metinler içeriyor.

"Gül Pazarında Nefes Satmak", bölümünde Coşkun, maddi ve manevi değerlerin çatışmasını, insanın ruhunu besleyen unsurların ticari bir nesneye dönüşmesini ele alıyor. İnsan ruhunun en saf hâlinin bile zaman zaman bir pazarlık malzemesi hâline geldiğini sorgulayan Coşkun, okuruna hayatın anlamı üzerine düşünme fırsatı sunuyor.

Son olarak, "Bir Nefes Sıhhat" bölümüyle yazar, sağlığın ve yaşam enerjisinin önemine vurgu yaparak kitabı sonlandırıyor. "Başta sağlık gibi çok şeyin kıymetini kaybedince anlıyoruz" diyerek, insanın hayatındaki en büyük servetin aslında sıhhat olduğunu hatırlatıyor.

İlkay Coşkun, eserini oluştururken faydalandığı kaynakları titizlikle listelemeyi ihmal etmemiş. Kaynakça, yazarın düşüncelerini şekillendiren eserleri görmek isteyen okurlar için önemli bir rehber niteliğinde. Kitap boyunca kullanılan atasözleri ve deyimler de metinlere zenginlik katıyor; ancak yazının akıcılığını bozmamak adına bu unsurları yoğun bir şekilde sunmadım. Yine de, kitaptan çok sayıda alıntı yapmanın mümkün olduğunu söyleyebilirim.

Coşkun’un kaleme aldığı bu eser, felsefi, edebi ve kişisel anlatıları harmanlayan zengin bir düşünce yolculuğu sunuyor.

Okuyucuyu hem aklına hem de kalbine dokunan, düşündüren ve sorgulatan bir kitap olarak dikkat çekiyor.

Muhammed Işık

Edebiyat Ortamı Dergisi
Sayı 105, Temmuz Ağustos 2025

Havamız Olsun - Yorumlar

Havamız Olsun - Yorumlar

(Kitapyurdu)

Yüreğinize, kaleminize sağlık. Değerli meslektaşımı kutluyor, başarılarının devamını temenni ediyorum. (gbasaran85 -  18 Şubat 2026)

İlkay Coşkun bir şair. Bir şairin denemeleri de okunmaya değer olmalı. O, denemeleriyle de adından söz edilecek bir soydan geliyor. Tebrik ederim. (Ali Celep - 12 Şubat 2026)

İlkay Coşkun nadir anlatı becerisini gösteren bir yazar. Edebiyat aklı çok yüksek. Sezgi ve gözlemleriyle olaylara bakışı daha donanımlı ve çok farklı. Yazım tekniğinin öncülerinden biri. Tabiri caizse bir cümle kurma Mühendisi. Ve mutlaka okunması gereken bir yazar... 

(Sokak Manzaraları - 02 Şubat 2026)

İlkay Coşkun’un 11. kitabı Havamız Olsun, mesleğini yalnızca icra etmekle kalmayıp, bilgisini paylaşmayı da görev bilen bir ustanın kaleminden çıkıyor. Havadan para kazanan biri olarak işinin tüm inceliklerine vakıf olan Coşkun, bu kitapta yılların birikimini edebi bir dille harmanlayarak okuyucusuna sunuyor. (Muhammed Işık - 31 Mart 2025)

Eminim ki diğer kitapları kadar etki bırakacak, okuyucuyu hiç beklemediği yolculuklara çıkaracaktır. Bazı kitapları okumak için tekrar o rafa gidersiniz. Onlardan birisi olduğuna eminim. Gönülden kutluyorum hocam. Yolunuz açık olsun. (Eda Tosun - 20 Mart 2025)

İlkay Coşkun, Havamız Olsun kitabıyla günlük hayatta karşımıza çıkan çeşitli meteorolojik olayları edebi bir üslupla bizlere aktarıyor. Temel anlamda "Hava"yı esas alarak oluşturduğu cezbedici başlıklar ile bizlere keyifli metinler sunmaktadır. Edebiyat atlasına bir eser daha eklediği için yazarı tebrik ederim. Okuyucularına da keyifli okumalar dilerim. (Aykutalp Balkan - 19 Mart 2025)

Sosyal Bilgiler Öğretmenliği okudum, 4 yıl boyunca. Fakültede oldum olası Coğrafya derslerine ısınamamışımdır. Türk ve dünya coğrafyası kitapları, kuru bir anlatım ve duygusal bir iklimden yoksun içeriğiyle beni hep derslerden uzağa düşürmüştür. İşte Havamız Olsun eserinin bir niteliği de okurunu bu çıkmazdan kurtarması, coğrafyayı ve meteoroloji ilmini sevdirmesidir, diyebiliriz. (Mustafa Nurullah Celep - 19 Mart 2025)

Çağrışımlara açık, çoklu anlam özellikleri taşıyan, hoş, tatlı, iç okşayan bir üslupla yazılmış güzel bir kitap... Düşünceler rahatça akıyor. İlkay Abi'nin yetkinliği bu, zor şeyleri de kolay anlatabilmek... "Havamız olsun" ilhama açık bir davettir ve okurunu beklemektedir. (Sinan Ayhan - 18 Mart 2025)

İlkay Coşkun; hava, iklim, meteoroloji ve çevre konularını işlediği kitap didaktiklikten ziyade, edebi ve şairane bir üslubu benimseyiş olduğunu görmekteyiz. Yazarın aynı zamanda şair kimliği bunu destekliyor ve okuyucuya birçok yerde bunu hissettiriliyor. Gündelik yaşamımızda her daim karşımıza çıkan olayları edebi anlamdaki sunumu yüzleri gülümseten cinsten. Bir bardak çay eşliğinde yapılan hoş sohbet tadında keyifli bir çoğu. Eser, kırk deneme yazısıyla ve 120 sayfa hacmiyle kendisini okutuyor. İyi okumalar. (Vildan Poyraz Coşkun - 18 Mart 2025)

İlkay Bey güzel eserlere imza atıyor. Havamız Olsun da oldukça havalı bir eser olmuş. Kutluyorum kendisini. (Ahmet Doğru - 17 Mart 2025)

 

 Fotoğraf: Ali Bey

Hayal Beşiği

Hayal Beşiği - Türk Edebiyatı Dergisi

“Hayal Beşiği” ¹ kitabında yazar, birçok kavrama derinlemesine ve hermenötik açılardan bakar. Bu çok yönlü vurguların diyalektiğinde neler var bir bakalım; “Düşünce, akıl, bilgi, hakikat, insan, ahlak, hayat, kültür, aydınlanma, evren, dünya, varlık, zaman, kimlik, kalp, sevgi, erdem, iyilik, kötülük, kendilik, din, iman, sanat” gibi birçok kavramın kritiği yapılarak konular irdelenmektedir. Bütün bu konular birbirleriyle ilişkilendirilip anlatım aralarında teksif edilmektedir.

Bahsi geçen kavramlar, insanlığa değer katmış olan kimi isimler üzerinden de genişletilmektedir. Bazı Ayet ve Hadisler ile birlikte bizim kültür coğrafyamızdan ve başta Anadolu’nun kolonizatör dervişlerinden Yunus Emre, Hz. Mevlana, Hacı Bayram, Hallac-ı Mansur, Farabi gibi değerlerin yanında Kant, Hegel, Marks, Darvin, Engels, Freud gibi isimlerin de anlayışları karşılaştırılmakta ve ilgili konular derinlemesine ele alınmaktadır. Bütün bu anlatımlarda daha çok Anadolu insanının kadim değerleri üst başlığı arasında senkronik bir duygudaşlık sağlanmaktadır. Ayrıca anlatımlarda inşa edilmiş olan kanonik yapı, bir nevi hem şuura hem de şuuraltına hitap etmektedir.

İnsan ile evren ve hatta dünya arasında hep bir kıyaslamada bulunulur. İnsana dair aforistik genellemeleri de bunlara dâhil edebiliriz değil mi? Öyle ya yalnız taştan duvar olmayacaktır. Evrenin içinde insanın ve insanın içinde evrenin bulunduğu önemli bir gerçektir. Yazarın dediği gibi “insan, evrenin formüle edilmiş özdeşi konumundadır” Peki, “Hayal Beşiği” kitap ismi nereden gelmektedir bir bakacak olursak; Bu ismin şifrelerini kitap içeriğinde birkaç yerde görmekteyiz. Hülyalarıyla mezarına konulan insanın hayali şöyle bir perspektiften ele alınır; “hayal; bir bilinmezde, gerçeği iyilik adına bilmek oyunudur. Dünya, hayal beşiği…” (s. 14) Başka bir yerde; “Düşünce, nefsin kötü ve Allah’ın iyi önermeleri altında irade ettiğimiz, hayal beşiğimizdir” (s. 39) şeklindedir. Yazar, en büyük hakikat olarak insanı görmektedir. Hakikati insanda saklı bir sır olarak telakki eder ve ayrıca, “her şey bir şeyde; bir şey her şeyde varlık bulur. Evrenin formülü insandır; evren içimizdedir. Evren insanın haritasıdır” (s. 88) şeklindeki bir anlayışla fikirlerini serdeder. Başka bir cihetten, “cahillik, iyi insan olmakla giderilir. Cahil insan, kötü insandır. Kötü insanlar hakikati bilmez; hakikati bilmeyen cahildir” şeklinde insana dair başkaca birçok mülahazalarda bulunulur.

Kendini tanımak ve bilmek felsefesinden doğar bütün gerçeklik. Yunus Emre’nin “Bir ben var benden içeri” anlayışının farklı ifadesi, Hacı Bektaş’ı Veli “Bilmek istersen seni/ can içre ara canı/ geç canından bul anı/ sen seni bil sen seni” anlayışına kadar geniş bir portre çizilir. Kadim değerlerimizde vücut bulmuş olan “Edep Ya Hu” ahlak anlayışımızla da süslenmektedir bu durum. Hatta Hallac-ı Mansur’un “Ene’l-Hak” anlayışına varıncaya kadar geniş bir çerçeveye kadar gidiliyor. Her ne kadar sabitenin bir ucunda vahdaniyet anlayışımız oturtulmuş olsa da pergelin diğer ayağı, sorgulayan bir insan profilindedir. Mesela bir yerde, bir hareket medeniyeti olan dinimiz İslam ile insan arasındaki bağ şu şekilde ele alınır; “İnsan, Allah’ın suretindedir. İnsanın halifeliği de O’na imanla olur” (s. 33) şeklindedir.

Yazar, anlatımlarında atlamalı, konu sıçramalı, çağrışımlı ve izahlı bir üslup benimsemiş gözüküyor. Yazarın diğer kitaplarında olduğu gibi bu kitapta da az sözle çok mana şiarıyla yalın ve hikemî bir tarz benimsenmiştir. Derinlikli bir Müslüman bakışının yanında daha geniş bir çerçevede özgün bir dünya görüşüyle hümanist ve insancıl üsluptadır. Bir taraftan yazar, evrensel düşünmenin bağımsız akılla mümkün olacağını düşünmektedir. Bütün bu kavramlar, retrospektif bilgimiz, tözler ve süreçler dâhilinde ele alınmaktadır. Başka bir ifade ile kadim değerlerimizin, dinimizin ve kültürümüzün metodolojisini kavramış ve bunu dervişane bir dokunuşla okurlarına yansıtmaktadır. Anlatım içerisine mevcut durumun sosyolojisini ve psikolojisini de dâhil edebiliriz. Her bir olgu sık sık mütebahhir kereler geri dönüşlerle ele alınmaktadır. Kamil insan, düşünen, sorgulayan, ölümlü ve aciz olma perspektifle konular serimlenmektedir. İnsanlık olgusunun künhüne vakıf bir anlayıştır bu. Metafizik ve mistisizmin imkânlarından da faydalanıldığını görmekteyiz. Peki, bu yazılanlardan ne anlıyoruz, hayatın anlamını, kadim ve manevi değerleri, pösteki saymanın anlamsızlığı karşısında dik durmamız gerektiğini vs. şeklinde uzunca bir liste yapabiliriz. Günümüzün hastalıklarına daha çok da geleneği ve değerleri yıkmış yerine başka bir şey de koyamamış insanın ortada kalmışlığına cevaplar aranmaktadır.

¹ “Hayal Beşiği” Yazar İsmail Delihasan’ın Kasım 2025’te Türk Edebiyatı Vakfı (TEDEV) Yayınları etiketiyle okurlarıyla buluşturduğu, İlk deneme kitabıdır. Aynı zamanda şairde olan yazarın öncesinde üç şiir kitabı bulunmaktadır. Yüz kırk bir deneme yazısının bulunduğu eser, iki yüz sayfa hacmindedir.

İlkay Coşkun

Türk Edebiyatı Dergisi

Şubat 2026, sayı 628

https://www.turkedebiyati.com.tr/

Kitapyurdu Kitap Oylaması

Bu senenin (2026) kitapyurdu, kitap oylaması başladı. Kitap türlerine göre oylamaya katılmak isteyenler buyursunlar efendim. (2025'te yayınlanan kitaplar için)

https://www.kitapyurdu.com/kitap/havamiz-olsun-/713707.html

Kitap Söyleşi

Kitap Söyleşisi

Şair Atilla Akıncı'nın, "Evimin Penceresinden" ilk şiir kitabı söyleşisine katılım sağladık. Hayırlı olsun.  22.01.2026 - Bilecik

Tek Gül Mona Roza’nın Hikâyesi

Tek Gül Mona Roza’nın Hikâyesi

“Tek Gül Mona Roza’nın Hikâyesi” Yazar Musa Yaşaroğlu’nun Üçüncü Yeni Yayınları etiketiyle, 2024 yılında okurlarıyla buluşturduğu hikâye kitabıdır. Kitap, yetmiş sekiz sayfa hacminde ve on adet hikâyeden oluşmaktadır. Yazarın bu kitabından başka şiir, deneme, roman ve hikâye türlerinde on çeşit eseri bulunmaktadır.

Kitabın ilk hikâyesi olan “Mona Roza’nın Hikâyesi” kırk sayfa hacmindedir. Uzunca olan bu hikâye kitap hacminin yarısına tekabül etmektedir. Gerek bu uzun hikâye gerekse de bu hikâyenin kitaba isim olması nedeniyle kitapta önemli bir yere sahip olduğunu söyleyebiliriz. Bu bağlamda kitabı iki ana bölüme ayırabiliriz. Mona Roza Hikâyesi ve diğerleri şeklinde. Bu hikâye tek başına bir kitab-ı tab’a büründürülebilirdi. Diğer dokuz hikâyede de okul, öğrencilik, öğretmenlik, yolculuk, deprem ve yalnızlık gibi yazarın yaşadıkları veya çevresinde şahit oldukları üzerinden şekillenmiş olduğunu söylesek yanlış olmayacaktır. Yazarın sesi yer yer hikâyelerde duyulmaktadır. Anlatım genellikle birinci tekil şahıs üzerinden samimi ve içeri’den bir bakış açısı ile ele alınmaktadır.

İlk hikâye, Üstad Sezai Karakoç'un yirmili yaşlarının başında çok gençken, üniversite yıllarında yazdığı Mona Roza şiirinin yazılış hikâyesi kurgusal bir teknikle ve gerçeklikle kaleme alınmaktadır. Ama daha çok da kurmaca gerçeklikten ziyade nesnel bir gerçekliği yansıtmaktadır. Hikâye edilen bu konu, üstadın duruşuna, manevi kimliğine ve mahremiyetine halel getirmeyecek bir üslupla ve magazinleştirilmeden ele alınmaktadır. Üstadın, Mona Roza şiirinde yaşanan aşktan, sevdadan daha çok fazla olduğu sık sık hatırlatılarak yanlış anlaşılmaların önüne geçilmektedir. Ayrıca üstadın gerek düşünce alanındaki teorisyenliğine gerekse de edebiyat ve şiir alanındaki üstatlığına birçok cihetten vurgular yapılmaktadır. Merhum Nuri Pakdil’in “Yazarlar, ulusun toplumsal çalkantı barometreleridir” sözündeki gibi üstadı geniş bir çerçeveden görmemize imkân vermektedir.

“Mona Roza’nın Hikâyesi” tekniğinde, Mona Roza şiiri de bölüm bölüm hikâyeye misafir edilmekte ve anlatımda şiir muhteviyatına uyarlanmaktadır. Başka bir ifade ile bölüm bölüm Mona Roza şiiri şerh ediliyor desek yeridir. Edebiyat ve tarih bölümde okuyan Beyza ve Kerem'in Üstad Sezai Karakoç ve üstadın arkadaşı ile Mona Roza şiirinin nasıl yazıldığı, nasıl doğduğu üzerinden Üstad ile kısa bir görüşme ve üstadın üniversiteden sınıf arkadaşı olarak kurgulanan Yusuf Kirmikli’nin okul dönemlerine ait anlatımları üzerinden konu derinleştirilmektedir. Bu kanallarla Üstadın mütemadi platonik hali resmedilmektedir adeta. Ayrıca üstadın Ping Pong Masası şiiri ve sınıf arkadaşı olan Şair Cemal Süreya’nın da hikâyede isminin geçmesi diğer güzelliklerden olsa gerek. Merak duygusunu fazla törpülememe adına bu kısa malumatla yetinmiş olalım.

Hikâyede geçen isimlere bir göz atacak olursak, “Selen, Beyza, Kerem, Erzurumlu Bekir, Giresunlu Sami, Afyonlu Kemal, Kayserili Ahmet, Hafize Öğretmen, Osman Hoca. Nuran, Engin, Rengin, Hasan, Bakkal Lütfi, Manav Sabri, Zahit Bey, Gülce Nine, Cevdet, Selim Öğretmen. Kırkdörtlük Kamil, Kırküçlük İbo, Şadiye, Çaycı Ali, Salih, Ümit, Latif, Esma, Meryem” gibi isimleri öncelikli olarak sıralayabilirim. Bu isimlerden de anlaşılacağı üzere Anadolu'dan, bizden, anonim diyeceğimiz bireylerle karşılaşmaktayız. Hikâyelerin geçtikleri yerler olarak da Kocaeli, Ankara, İstanbul, Konya, Maraş, Kayseri gibi yerleri sıralayabilirim.

Hikâyelerde sıcak insan ilişkileri ve taşra esintisi kendisini fazlasıyla hissettirmektedir. Bu durumu sahici hayat hikâyeleri olarak da nitelendirebiliriz. Teknik olarak hikâyelerde metin betimlemeleri, diyaloglar ve gösterme teknikleri kendisine fazlasıyla yer bulmaktadır. İçerik olarak da yazar duyguyu, geleneği, milli ve manevi değerleri öncelediğini söyleyebiliriz. Hikâyeler, kültürel bir altlıkla beraber kadim değerlerle mücehhez bir anlatımla yol almaktadır. Başka bir anlamda Müslümanca bir bakış tesmiye edilmiş desek yanlış olmayacaktır. Yani hikâyelerde milli ve manevi değerler daha çok etüt edilmektedir. İtibarına, konforuna teslim olmuş günümüz insanının karşısında bir dik duruş sergilenmektedir adeta. Güçlüklere, mücadeleye ve çabaya yönelik bir anlatım derinliği taşımaktadır. Hikâyelerde yer yer de lirizmin ağır bastığı bölümlerle de karşılaşmaktayız. Güzel bir hikâye kitabı okudum. İyi okumalar dilerim.

Eğitimci Yazar Musa Yaşaroğlu

1985 yılında Bayburt’un Güneydere Köyü’nde dünyaya geldi. Hayatını inşaat işçisi olarak sürdüren emektar bir babanın yedi çocuğundan altıncısıdır. İlköğretim ve lise eğitimini Bayburt’ta tamamladıktan sonra Marmara Üniversitesi Türkçe Öğretmenliği bölümünden mezun oldu. 2007 yılında Kocaeli’de öğretmenlik hayatına başladı. Halen Gebze Bilim ve Sanat Merkezi’nde Türkçe Öğretmeni olarak görevine devam etmekte olan Yaşaroğlu, evli ve üç kız babasıdır.

Öğretmenlik mesleğinin yanında aktif olarak yazarlık hayatına devam eden Musa Yaşaroğlu’nun Dil ve Edebiyat, Ketebe Piyan, Üçüncü Yeni, Cins, Enderun, Cimga, Temmuz, Ayasofya, Şiar, Hisdüşüm, Kardelen Çocuk gibi dergilerde şiir, deneme ve hikâye türünde eserleri yayınlanmış ve yayınlanmaya devam etmektedir.

Neşredilmiş Eserleri:

Fasl-ı Hazan (2011), Hüzün ve Eylül (2012), Mum Misali (2013), Aşkın Kölesi (2014), Sürgündeki Palto (2016), Değer Dede (2019), Mukaddes Yükün Hamalı (Hikâye, 2021), Kaldırımların Emzirdiği Çocuk (Roman, 2024), Tek Gül- Mona Roza’nın Hikâyesi (Hikâye, 2024), Âkif Dedemiz ile Zaman Yolculuğu (2025)

İlkay Coşkun

Şehir Defteri Dergisi

Sayı 21, Ocak 2026